Home » Actueel » Blog » Blog

Te kleine stapjes

29 oktober 2018
Suzanne van den Borne / Beleidsmedewerker

We zetten momenteel de laatste puntjes op de ‘i’ voor de Arbeidsmarkt in Kaart 2018. Hoewel ik trots ben op het eindresultaat, vraag ik me tegelijkertijd af of een dergelijke publicatie in de toekomst nog volstaat. Hebben we dan niet een andere, innovatievere kijk op arbeidsmarktvraagstukken nodig? We korten dit jaar de jaarlijkse publicatie weliswaar in en verwijzen daarbij naar ons online arbeidsmarktdashboard, maar de fundamentele kijk op, en benadering van arbeidsmarktvraagstukken bleef vrijwel hetzelfde. Gek eigenlijk, omdat zorg en welzijn verandert en ook vraagt om een andere visie op arbeid. Misschien moeten we het, met z’n allen, de volgende jaren wel anders doen.

Kortzichtige visie

Onze visie wordt gekleurd vanuit onze huidige context en een reeks aan ervaringen en belevenissen. Het vormen van een visie op een mogelijk toekomstscenario is niet gemakkelijk. Want hoe vorm je anno 2018 een visie op 2040 als je de context en ervaringen mist van de periode 2019-2039? We proberen ons een beeld te vormen van 2040 op basis van onze eigen ervaring tot en met 2018, maar dan negeren we de totale keten aan gebeurtenissen en ontwikkelingen in de periode daartussen. Of zoals Van de Kraats, directeur van AWVN in een recente notitie met ideeën over het nieuwe werk het zo mooi verwoordt: 'We bewegen van oud naar nieuw, zonder precies te weten wat dat nieuwe is'. Dit maakt onze visie vaak te kortzichtig. Zo ook onze visie op – en daarmee ook de oplossingsrichtingen voor – arbeidsmarktvraagstukken in zorg en welzijn.

Zorg via netwerk

Zorg verandert. Er is een tendens van aanbodgerichte naar vraaggestuurde zorg. Bij vraaggestuurde zorg is de cliënt het uitgangspunt. De zorg wordt rondom de cliënt georganiseerd. Maar het lastige daarbij is dat de zorgvraag van cliënten zich vaak niet beperkt tot één enkele behoefte of rechtlijnige zorgvraag. Dit vraagt een andere manier van werken in zorg en welzijn, waarbij grenzen tussen functies, branches, domeinen en sectoren vervagen. Want complexe zorgvragen zijn nu eenmaal niet geschikt voor ‘single-issue partijen’. En dan komen we al snel – ja, inderdaad – bij het organiseren van zorgverlening middels netwerken. Niet gericht op één enkel probleem, maar bijvoorbeeld branche- of zelfs sectoroverstijgende netwerken van medewerkers in multidisciplinaire teams. Medewerkers in die netwerken opereren dan wellicht niet meer op basis van functie of diploma’s, maar op basis van hun competenties en kennis van allerlei verschillende domeinen. Zulke netwerken overstijgen traditionele zorg- en welzijnsorganisaties.

Maar hoe?

Het schrikt mij best af, de gedachte in soortgelijke netwerken te moeten opereren. Ik associeer ze voornamelijk met chaos en iets met een kastje en een muur. Eigenlijk beschouw ik netwerken van zulke omvang niet eens als mogelijke optie voor de toekomst. Kortzichtig. En hier gaat het vaak fout. Dat we geen beeld hebben bij toekomstbeelden, en ze daarmee te vaak op de lange baan schuiven, is echter niet zo gek, gezien de recente en eerdere ervaringen. Momenteel bevinden we ons al in een verschuiving richting netwerken. De ervaringen daarmee zijn wisselend. Denk bijvoorbeeld aan het sociaal domein, waarbij het grensoverschrijdend samenwerken in multidisciplinaire teams niet altijd even soepel verloopt. Dit gaat om een kleinschalig netwerk en er zijn zeker ook succesverhalen. Maar deze ervaringen zorgen er wel voor dat we het moeilijk, dan wel onmogelijk, vinden om een beeld te vormen van het werken in een succesvol alomvattend netwerk, waarbij traditionele organisaties niet meer aan de orde zijn.

Belemmerende bagage

Het probleem daarbij is dat we vaak vasthouden aan het veilige, hoewel niet perfecte, oude. We veranderen weliswaar, maar met te kleine stapjes. Ik zie het meer als een reactieve in plaats van proactieve houding. Een compleet vernieuwende en concrete aanpak voor een nieuwe werkwijze is noodzakelijk om de veranderingen binnen zorg en welzijn het hoofd te bieden. Maar daarvoor is een totaal andere kijk op arbeidsmarktvraagstukken nodig. We moeten ons inbeeldingsvermogen niet volledig laten afhangen van de eigen context en ervaringen. Die bagage kan ook belemmerend werken voor échte innovatieve ideeën.

Arbeidspotentieel op één hoop

Om grote te stappen te zetten moeten we onze bottom-up benadering omzetten in een top-down benadering. Een benadering die niet uitgaat van eerdere ervaringen, maar van het gewenste toekomstbeeld.

Stel, we nemen als startpunt de mensen die in 2040 zorg nodig hebben. Hoe willen we de zorg voor deze mensen waarborgen en wat hebben we daarvoor nodig? Daarbij vergeten we onze huidige indeling van de arbeidsmarkt, in functies, branches en sectoren. We ‘gooien’ simpelweg al het arbeidspotentieel op één hoop. We kijken naar de talenten, competenties, interesses en karakters van alle individuen. Wat kunnen zij vanuit hun eigen invalshoek betekenen voor een zorgbehoevende? En wat hebben zij nodig om daarmee verder aan de slag te gaan? Pas als we zo denken gaan branche- en sectoroverstijgende ontwikkelingen, netwerken en samenwerkingen leven. Zo’n uitgangspunt leidt tot andere inzichten en nieuwe input voor de landelijke en regionale actieplannen omtrent de tekorten.

Wie begint?

Misschien moeten wij, als Transvorm, wel beginnen met een andere benadering van arbeidsmarktvraagstukken. We hebben het in de Arbeidsmarkt in Kaart 2018 immers nog over branche- en sectorspecifieke ontwikkelingen. Maar waarover moeten we dan publiceren? Wat zijn dan relevante data, trends en ontwikkelingen? Dat wordt een hele zoektocht. Bovendien merken we dat zorg- en welzijnsorganisaties de huidige visie op arbeidsmarktvraagstukken delen, en dat juíst de aandacht voor sectorale ontwikkelingen, en in het bijzonder de branchespecifieke ontwikkelingen, erg op prijs wordt gesteld. Misschien is de tijd nog niet rijp, of komt het water nog niet aan de lippen. Maar er komt een moment waarbij dat wel zo is.

Voor nu hopen we daarom onze aangesloten organisaties weer blij te maken met de vertrouwde Arbeidsmarkt in Kaart 2018, met opvallende trends en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van zorg en welzijn in Noord-Brabant. Maar om ook de komende jaren arbeidsmarktvraagstukken effectief aan te pakken, moeten we nadenken over de toekomstbestendigheid van de huidige visie. Zijn we met z’n allen bereid om op een totaal andere manier arbeidsmarktvraagstukken te benaderen? Alleen dan vinden we duurzame oplossingen voor de tekorten.