Home » Actueel » Blog » Blog

Honderd jaar leven en leren

10 april 2017
Judith van Dongen / Senior Beleidsadviseur

We zitten middenin een buitengewone transitie waarop maar weinigen van ons voorbereid zijn. Als het ons lukt hiermee om te gaan zal het een geschenk zijn, maar als we het negeren en onvoorbereid blijven zal het een vloek zijn.

Dit lijkt misschien het begin van een spannende film, maar het zijn (vrij vertaald) de eerste zinnen van het managementboek ‘The 100-year life’ van Lynda Gratton en Andrew Scott (London Business School). De kern van dit boek wordt goed weergegeven in de zin die volgt:

De komende jaren zal ‘lang leven’ (longevity) veranderen hoe mensen leven en werken, net als globalisatie en technologie dat eerder deden.

Van three stage naar multi stage life

Feit is dat we steeds ouder worden. Volgens Gratton en Scott worden de meeste kinderen die nu in Westerse landen worden geboren ouder dan 100 jaar. Wat betekent dit voor de inrichting van ons leven? Een fascinerende vraag. De auteurs zijn er helder over; die wordt totaal anders. We zullen andere keuzes moeten maken in ons werk en privé-leven dan onze ouders hebben gedaan. Het voor ons vertrouwde ‘three stage life”, waarin leren, werken en pensionering elkaar opvolgen voldoet niet meer als je gelukkig 100 wilt worden. Daarom gaan we toe naar een ‘multi stage life’, waarin periodes van leren, werken en vrije tijd elkaar afwisselen. Je krijgt dan de mogelijkheid om steeds nieuwe dingen te leren en vaker te wisselen van beroep, zodat je werkzaamheden passen bij de vraag op de arbeidsmarkt. Ook kun je je regelmatig langere periodes richten op je privé-leven.

Leven lang leren

Met name het belang van een leven lang leren krijgt nu al veel aandacht in Nederland. Dit is volgens velen de oplossing om met de uitdagingen waar we voor staan om te gaan. Er zijn allerlei denktanks, commissies en adviesorganen waarin dit wordt benadrukt. Diverse maatregelen worden bedacht om doorleren na een initiële opleiding te stimuleren, zoals een individuele leerrekening en een nationaal scholingspact.

Ook in Zorg en Welzijn wordt het belang erkend van (leven lang) leren en ontwikkelen. Opscholing, omscholing en bijscholing zijn termen die veelvuldig de revue passeren voor een toekomstbestendige sector en een duurzaam inzetbaar personeelsbestand. De overheid investeert veel in leren en ontwikkelen in Zorg en Welzijn, bijvoorbeeld door de sectorplannen. Ook werkgevers geven aan veel waarde te hechten aan de opleiding en ontwikkeling van hun medewerkers.

Transvorm publiceert de Onderwijs in Kaart om in de behoefte van werkgevers aan onderwijscijfers en trends te voorzien. Ook als het gaat om de aanpak van tekorten op de arbeidsmarkt wordt opleiden als een belangrijke oplossingsrichting gezien. Het is dus niet vreemd dat werkgevers en opleidingsinstellingen uit Noord-Brabant in het kader van het actieplan tekorten Zorg en Welzijn ‘Opleiding & Training’ als een van de actielijnen hebben benoemd.

Radicale veranderingen

Maar er is meer. Het verhaal van Gratton en Scott maakt nog eens duidelijk dat deze aandacht voor een leven lang leren alleen niet genoeg voor de toekomst. Een evenwichtige arbeidsmarkt en duurzaam inzetbare medewerkers vragen om meer radicale veranderingen in ons denken en doen. Zaken die nu eerder een uitzondering zijn, zijn over een aantal jaar waarschijnlijk gemeengoed. Bijvoorbeeld:

  • tieners die een eigen bedrijfje starten voordat ze hun middelbare schooldiploma op zak hebben;
  • dertigers die een sabbatical nemen om zich een langere tijd te kunnen richten op hun privé-leven;
  • vijftigers die het roer totaal omgooien en hun derde of vierde loopbaan starten.

Misschien heeft het feit dat we steeds ouder worden nog wel controversiëlere gevolgen, zoals het afschaffen van de AOW-leeftijd (we gaan immers niet meer op een vaste leeftijd met pensioen) en het volledig loskoppelen van salaris en leeftijd. Jongeren kunnen beter passende ervaring hebben dan ouderen die net een carrièreswitch hebben gemaakt. Hoe dan ook, onze stijgende levensverwachting vraagt om een andere visie van werkgevers en de overheid als het gaat om HRM- en arbeidsmarktinstrumenten.

We konden 50 jaar geleden niet voorspellen hoe ons (werkende) leven zou veranderen door technologische ontwikkelingen als het internet. Dat geldt nu waarschijnlijk voor de invloed van demografie. Wordt ‘lang leven’ net zo’n belangrijke factor als globalisering en technologie in de inrichting van onze levens en ons werk, zoals Gratton en Scott beweren? Dan staat ons nog heel wat te wachten!