05 november 2015 - Martin van Berloo

Een leven lang leren: alles behalve vanzelfsprekend!

Ik wil me niet in de talrijke discussies over de rapporten mengen, maar er wel een onderdeel uitlichten. Namelijk de aandacht voor het ‘leven lang leren’. Dit thema komt in beide rapporten terug en dat roept gemengde gevoelens op. Enerzijds een goed gevoel, maar anderzijds wordt ik er ook een klein beetje moedeloos van.

Waarom dan een goed gevoel? Omdat de aandacht voor een leven lang leren bittere noodzaak is. Ik citeer uit het manifest van de MBO Raad: "Steeds moeilijker anticiperen op de steeds snellere ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. We weten nu nog niet welke beroepen over tien jaar nodig zijn. Ook weten we niet precies hoeveel banen op welke niveaus verdwijnen en welke er nieuw bijkomen" en "De beroepsbeoefenaar anno 2025 is een andere dan die in 2015. Hij staat vaker op zichzelf, is breder opgeleid, maakt gebruik van wisselende vaardigheden en technieken, leert in kortere trajecten".

Zonder leren kansloos op de arbeidsmarkt

Bittere noodzaak dus. Zonder een leven lang leren, ben je kansloos op de huidige arbeidsmarkt. De trends die hieraan ten grondslag liggen zijn bijvoorbeeld:

  • Van werknemers wordt verwacht dat ze breed inzetbaar zijn. Ze moeten problemen kunnen oplossen, waarvoor ze zelfstandig kennis moeten verwerven en toepassen
  • Het toenemend belang van communicatie als gevolg van vraagsturing in de zorg
  • Het groeiende belang van communicatie met mantelzorgers en andere professionals
  • De snelle veroudering van kennis als gevolg van de groeiende hoeveelheid kennisbronnen en de snelheid waarmee deze geraadpleegd kunnen worden
  • De vergrijzing waardoor de zorgvragen toenemen en complexer worden
  • De medisch-technische mogelijkheden (er kan steeds meer)

Maar waarom word ik er dan moedeloos van? Omdat we het er al zó lang over hebben. Bovenstaande aandachtspuntjes zijn namelijk ook citaten. Maar dan uit een artikel van mezelf, dat ik schreef in 2005! Toen zagen we het belang al, toen vroegen we er al aandacht voor. En in de afgelopen tien jaar zijn er alleen maar redenen bijgekomen om aandacht te hebben voor levenslang leren. Zo blijkt ook uit onze nieuwe Arbeidsmarkt in Kaart die volgende maand verschijnt.

Te lichtvaardig

Maar waarom duurt het dan zolang voordat het leven lang leren echt van de grond komt? Mijn mening is dat we het begrip te lichtvaardig oppakken en onvoldoende notie hebben van de betekenis van het begrip. Het is namelijk niet zo dat er weinig aandacht is voor de ontwikkeling van medewerkers. Sterker nog, daar is de laatste tijd juist veel aandacht voor. Ook in de sector zorg en welzijn. Om een voorbeeld te geven: alleen al met de gelden van het Sectorplan Zorg en Welzijn Noord-Brabant worden meer dan 12.000 medewerkers van 102 zorgwerkgevers geschoold. Maar veel te vaak beperkt de aandacht voor ontwikkeling zich tot aandacht voor het opdoen van kennis en vaardigheden. En veel te vaak ontbreekt de aandacht voor ontwikkeling van de beroepshouding: de ontwikkeling van de medewerker tot een levenslang lerende professional.

Utopie

Een onderdeel van het manifest van de MBO Raad heeft als titel: ‘Een leven lang leren: vanzelfsprekend’. En volgens mij wordt in die zin het probleem exact omschreven. De opvatting dat het leven lang leren een vanzelfsprekendheid is. Een prachtige gedachte, maar een utopie. Dat laat de praktijk zien. Een leven lang leren is niet vanzelfsprekend. Mijn pleidooi is vrij simpel: stimuleer het leven lang leren door leren als een vaardigheid te beschouwen. Want je komt pas tot zelfstandig leren als je beschikt over leervaardigheden, weet welke leerfuncties er zijn en welke leeractiviteiten je moet uitvoeren. 

Mijn vingers jeuken om dit hier verder te beschrijven, maar dat gaat te ver. De opleiders onder ons weten donders goed waarover het gaat. En diegenen die het niet weten, mogen gerust mailen. Of nee, wacht. Dat mag niet zomaar. Ga je eerst zelf maar eens verdiepen, ga zelf de informatie maar opzoeken. Lerende professionals. Toch?